Zniesławienie a zniewaga — czym się różnią?

Dwa różne pojęcia, które łatwo pomylić

W rozmowach z klientami stale spotykam się z tym, że słowa „zniesławienie" i „zniewaga" używane są zamiennie. Tymczasem to dwie odrębne sprawy — i właśnie od prawidłowego ich rozróżnienia często zależy, jaką drogę warto wybrać. Najkrócej: zniesławienie dotyczy nieprawdziwych zarzutów, które psują Twoją opinię w oczach innych, a zniewaga to obraza godząca wprost w Twoją godność. Poniżej rozkładam to na czynniki pierwsze.

Zniesławienie — czyli pomówienie

Zniesławienie, nazywane też pomówieniem, polega na przypisaniu komuś takiego postępowania lub właściwości, które mogą poniżyć go w opinii publicznej albo narazić na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania zawodu, prowadzenia działalności czy pełnienia funkcji. Kluczowe jest to, że chodzi tu o zarzut o charakterze faktu — coś, co teoretycznie można sprawdzić, czy jest prawdą, czy nie.

Przykłady? „Ten przedsiębiorca oszukuje klientów i nie płaci podwykonawcom", „Ta nauczycielka przychodzi do pracy pijana", „Mój sąsiad okrada wspólnotę". Jeśli takie twierdzenia są nieprawdziwe, a zostały rozpowszechnione w sposób mogący zaszkodzić danej osobie, mówimy o zniesławieniu. Istota tkwi w treści zarzutu i w jego skutku dla reputacji — nie w samej wulgarności słów.

Zniewaga — czyli obraza godności

Zniewaga to coś innego. Tutaj nie chodzi o przypisywanie faktów, lecz o obraźliwe, poniżające, wulgarne słowa lub gesty, które godzą wprost w godność człowieka. Co istotne — przy zniewadze kwestia prawdy w ogóle nie wchodzi w grę. Obelga pozostaje obelgą niezależnie od tego, czy zawiera ziarno prawdy, czy nie.

Przykłady to wyzwiska, ordynarne epitety pod czyimś adresem, obraźliwe gesty czy pogardliwe komentarze, których jedynym celem jest upokorzenie drugiej osoby. „Jesteś bezwartościowym śmieciem", rzucone w twarz przekleństwo, obelżywy komentarz pod zdjęciem w sieci — to typowe sytuacje, w których mówimy o znieważeniu, a nie o pomówieniu.

Jak to rozróżnić w praktyce

Pomocne pytanie brzmi: czy ktoś rozpowszechnił o mnie nieprawdziwą informację, która szkodzi mojej reputacji — czy raczej mnie obraził, używając poniżających słów? Jeśli to pierwsze, najbliżej do zniesławienia. Jeśli drugie — do zniewagi. W życiu obie sytuacje bywają splecione, na przykład gdy ktoś jednocześnie rzuca wyzwiska i rozpowiada nieprawdziwe zarzuty. Wtedy trzeba spokojnie przeanalizować całość i ocenić, które elementy do której kategorii należą.

Oba są ścigane z oskarżenia prywatnego

Zarówno zniesławienie, jak i zniewaga należą do kategorii przestępstw ściganych z oskarżenia prywatnego. W praktyce oznacza to, że co do zasady to nie prokurator, lecz sama pokrzywdzona osoba kieruje sprawę do sądu — składając prywatny akt oskarżenia. Trzeba też pamiętać o tym, że na takie działanie jest określony czas, więc nie warto zwlekać. Im wcześniej zajmiesz się sprawą, tym łatwiej zebrać dowody i zachować terminy.

Sporządzenie prywatnego aktu oskarżenia, prawidłowe oznaczenie sprawcy i opisanie czynu to elementy, w których najczęściej pomagam — bo od ich poprawności zależy dalszy bieg sprawy.

Możliwa jest też droga cywilna

Postępowanie karne to nie jedyna opcja. Naruszenie dobrego imienia czy godności to zarazem naruszenie dóbr osobistych, a tych można dochodzić na drodze cywilnej — domagając się na przykład zaprzestania naruszeń, przeprosin czy odpowiedniej sumy pieniężnej. Czasem droga cywilna jest skuteczniejsza, czasem warto połączyć oba podejścia. Jeśli problem dotyczy obraźliwych treści w sieci, więcej o tym piszę w tekście o hejcie w internecie.

Co zrobić, gdy to Ciebie dotknęło

Najważniejsze jest zabezpieczenie dowodów. Zrób zrzuty ekranu (z widoczną datą i adresem strony), zapisz wiadomości, zanotuj świadków i okoliczności zdarzenia. Nie kasuj niczego pochopnie. Następnie warto na spokojnie ocenić, czy mamy do czynienia ze zniesławieniem, zniewagą, czy z obiema sytuacjami naraz — i którą drogą najlepiej iść. To właśnie moment, w którym pomoc adwokata bywa najcenniejsza, bo pozwala uniknąć błędów formalnych i nie przegapić terminów.

Rozróżnienie zniesławienia od zniewagi to często pierwszy krok do skutecznej reakcji — bo od niego zależy, jaką drogę warto obrać. Jeśli czujesz, że ktoś naruszył Twoje dobre imię lub godność, umów konsultację — wspólnie przeanalizujemy sytuację i dobierzemy rozwiązanie. Ten tekst ma charakter ogólny i nie zastępuje porady w indywidualnej sprawie.